Bu yazıda uzman olduğum bir alan olmasa da temelde yaptığım araştırmalar ve anlatacağım yetenekleri sayesinde bir çok teknolojiye hem katkı hem değer verecek blockchain teknolojisini açıklamaya çalışacağım.
Blockchain dediğimizde çoğumuzun aklına bitcoin dolayısıyla yeni bir para birimi, hızlı para kazanma, bitcoinden battık gibi cümleler ve kavramlar gelse de aslında blockchain yetenekleri ve sunduğu imkanlardan dolayı kullanım alanlarından bir tanesi dijital para birimleri olabilen bir veri saklama yöntemi diyebiliriz,
Blockchain mimarisinde temelde bilinmesi gereken bazı kavramlar var;
- Blok,
- Hash,
- Transaction,
- Madencilik,
- Blok: Zincir içerisinde veriler, blok adı verilen dizilerde saklanır ve her birinde farklı bir işleme ait veriler şifrelenmiş şekilde saklanır. Örneğin göndericinin adı , gönderilen tutar gibi bilgilerden her biri bir bloktur.
Bu bloklar tüm ağdaki herkese dağıtılır ve herkeste aynı şifreli bilgiler bulunur.
Blockhain i oluşturan zincir içerisinde veriler blok adındaki dizilerde saklanır, her bir blok farklı bir işlemi, farklı bir süreci temsil etmektedir, bu bloklar birbirleriyle hem ilişkili şekildedir hem de verileri belirli algoritmalarla şifreli şekilde saklarlar.
Blockchain içerisinde çeşitli ağlar vardır, bloklar bu zincire ait tüm ağa dağıtılır ve dağıtık yapı sağlanmış olur, blockchain yapısından kaynaklı herkeste verinin erişilebilir olması tehlike sanılabilir ancak hash adı verilen blok üzerindeki verilere ait bilgileri özet halinde tanımlayan ve zincirin tamamında bloklar üzerinde birbirine bağlantılı olarak bu yapının devam etmesi, bir değişikliğin tüm zincir yapısını bozacağından ve yapılacak bir değişikliği takip etmek kolay olacağından, değişiklik yapılması çok zordur, aynı zamanda ağ üzerinde dağıtık yapı ile bir noktada değişiklik yapılsa da ağ üzerindeki tüm bilgiler değişmesi neredeyse imkansız olduğundan veri güvenliği sağlanmış olur.
Madencilik ise yapılan işlemler sonucu oluşan yeni blokta oluşturulacak hash i bir önceki bloktaki hash i analiz ederek yeni hash yaratılmasının sağlanmasıdır, bir madenci analizi önce tamamlar ve bunu ağdaki diğer madenciler ile paylaşırsa diğer madenciler bu blok üzerine çalışmayı bırakır.
- Hash; Blok üzerinde gerçekleşen işlemlerin listesinin rakamlar ile oluşturulmuş özetidir. Bu özet yeni oluşturulan blok ile zincirin sonuna eklenir,
- Madencilik; Blok üzerindeki işlemleri ve blok sonunda bulunan hashleri analiz ederek yeni hash yaratılmasını sağlayan işlemlere verilen isimdir.
Bu kadar yoğun veri akışının hem saklanması hem de işlenmesi sürecinde ramlerin yeterli olup olmayacağı yönünde araştırmalar var, ancak işlem görmemiş bir veriyi 80 byte, her 10 dk da yeni blok oluşturulduğunu varsayarsak 80*6*24*364= 4.2MB yıllık bir verinin kapladığı alan olur, bu günümüz bilgisayar donanım teknolojisi imkanlarında hem GB lar seviyesindeki ram kapasitelerinden dolayı işlenme anında hem de gelişme depolama üniteleri ve yöntemleri ile kapladığı alan anlamında da sorun olmayacaktır.
Nasıl çalışır?
Yeni bir işlem veya düzenleme geldiğinde bir önceki bloktan gelen hash ve anahtar ile doğruluğu ve güvenilirliği kontrol edilir, onaylandığında yeni blok da zincire eklenir.
Blockchain mimarisinde fark yaratan 2 çok önemli özellik vardır, diğer özellikleri de aslından temel bu 2 özelliğin alt başlıklarıdır diyebiliriz,
- Dağıtık ağ; Aşağıdaki görseldeki gibi bir bilgi ağdaki tüm merkezlere dağıtılır, böylece erişilebilirlik ve güvenilirlik artar, basit bir örnekle şöyle düşünebiliriz, ben Mehmet’ten borç aldım, eğer bunu sadece Mehmet ve ben bilsek ileride ben bunu inkar edersem, Mehmet’in bir kanıtı olmaz, ama bu borç alma işlemini bir grubun ortasında yaparsam benim aldığım para, miktarı, ne zaman ve neden aldığım gibi bilgiler tüm gruptaki kişilerde olacak.
2. İstikrarlı yapı; Alttaki şablon zinciri temel anlamda anlatmak için uygun, dediğim gibi bloklar var, hepsinde işlemlere ait bilgiler, bir önceki blokla ve dolayısıyla ondan önceki tüm bloklarla ilişikte olmasını sağlayan hash ve o blok için üretilen hash kaydı var.
Dediğim gibi dağıtık yapı büyük bir avantaj, ayrıca değiştirme imkanının neredeyse imkansız olmasından, istikrarlı – güvenilir yapısı da bir avantaj, günümüzdeki noterler gibi onay merkezi olan kurumlara ihtiyacı ortadan kaldıracak, çünkü bir kişi veya merkez onayındansa ağ üzerindeki herkesin bildiği bir onay mekanizması olacaktır.
Dezavantajları da var elbette, çok zor olsa da bir zincire ait ağda bir grup %50 den fazla madencilik işlemlerini kontrol ederse, o zincire ait ağı manipüle etme şansı doğar,
Değişiklik ihtiyacı olursa yapısı gereği değişiklik zor olduğundan kayıtlı blokta değişiklik zordur anca yeni bir blok ile revize yapılmalıdır,
Veriye erişim için kullanılan özel anahtarları kaybeden kişilerin verilerine erişememe durumu vardır,
Madencilik yapılırken bir madenci hash i çözüp paylaştığından o sırada o blok için uğraşan diğer madenciler boşa çalışmış olur, bu durumda gereksiz enerji tüketimi olur.
Çok kısaca aşağıdaki görseldeki gibi zincir ağlarından da bahsetmek isterim, izin verilen ve izin verilmeyen olarak adlandırılan temel ağ çeşitleri vardır, bir de konsorsiyum adı verilen duruma göre değişebilen ağ yapıları vardır, burada izin verilmeyen ağ belirli bir grubun erişmeye izni olan ve erişilebilirliliği sınırlı olması gereken ağlarda kullanılır.
Basitçe araştırmalarım ve incelemelerime göre Blockchain hakkındaki bilgileri paylaştım, elbette blockchain hakkında bundan çok daha fazla detay bulmak ve öğrenmek mümkün, günümüzdeki gibi internet üzerinden işlemlerin artması, tüketimin artması ile ticari işlemlerin artması, nüfus sayısı ve yoğunluğundan doğan işlem sayılarının artması, veri güvenilirliğinin büyük bir sorun haline gelmesi gib bir çok problemi çözebilecek bir teknoloji Blockchan, dijital para olarak para transfer süreçler, gümrük işlemleri, noter gibi onay mekanizması gerektiren süreçler ve sürekli karmaşıklaşan tedarik zincirleri gibi çok fazla alanda kullanım imkanı var,
Biraz spoiler vermek olabilir, la casa de papel son sezonu izlemeyip ama izlemeyi düşününler yazıyı şuan kapatmalı 🙂
Altınların yanı sıra kasadan çıkardıkları gizli verileri dünyanın en iyi saklanan noktalarından birinden bile çalmayı başardılar, yukarıda bahsettiğim gibi herkese açık, gizli ağlar gibi imkanlar bulunuyor, gizli bir ağ dizideki gibi içerisinden belgelerin çalınabildiği en iyi korunan kasalardan bile daha güvenilir bir yapı sunacaktır.
Burak Sefa Alpsoy 